Fakty i liczby

WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE

Województwo mazowieckie zostało utworzone 1 stycznia 1999 r. Jest to największe pod względem powierzchni i ludności województwo w Polsce, zlokalizowane w środkowej i wschodniej części Polski. Obejmuje obszar o powierzchni 35 558,47 km². Według danych z 2018 r. miało 5,43 mln mieszkańców (1). Siedzibą władz województwa jest Warszawa.

Tabela 1. Województwo mazowieckie - dane podstawowe

 

Jednostka miary

Wartość

Uwagi

Powierzchnia

km2

35.558

-

Ludność

os.

   5.403.412

stan na 31 XII 2018

Gęstość zaludnienia na 1 km2

os./km2

151,9

2018 r.

Gęstość zaludnienia powierzchni zabudowanej i zurbanizowanej (osoby/km2)

os./km2

2572

2018 r.

Gminy ogółem

liczba

314

2018 r.

Gminy miejskie

liczba

35

2018 r.

Gminy miejsko-wiejskie

liczba

52

2018 r.

Gminy wiejskie

liczba

227

2018 r.

Miasta

liczba

87

2018 r.

Miasta na prawach powiatu

liczba

5

2018 r.

Produkt Krajowy Brutto 

mln zł

446.586

2017 r.

Udział województwa w produkcji PKB kraju

%

22,45

2017 r.

Produkt Krajowy Brutto - Warszawa

mln zł

248.242

2016 r.

Udział Warszawy w produkcji PKB województwa

%

60

2016 r.

 

Tabela 2. Województwo mazowieckie na tle Polski i Unii Europejskiej

 

UE - 28

Polska

Woj. mazowieckie

Powierzchnia w km2

4.324.782,0

312.679,0

35.558,0

      w % Polski

1.383,1

100,0

11,3

Liczba ludności (01.01.2014)

513481690

     38.411148

5.403.412

     w % Polski

133680

100,0

14,6

Gęstość zaludnienia (os/km2; 01.01.2014)

117,7

123,6

151

Produkt Krajowy Brutto w milionach euro (2013)

15,409,861.4

467,312.9 

104,781.08

     w % Polski

3297,54

100,0

22,4

Produkt Krajowy Brutto per capita wg PPS (2013)

26.600

17.900

28.500

     w % UE

100,0

67,3

107,1

Zmiana PKB per capita w latach 2004-2013 (2004=100) wg PPS

119,3

162,7

171,7

 

HISTORIA

Województwo składa się w większości z historyczno-geograficznego Mazowsza (2). Część obszarów zlokalizowanych w okolicach Radomia oraz na południe od Siedlec należą do historycznej Małopolski, tereny między Liwcem a Bugiem – do historycznego Podlasia, zaś fragmenty północno-zachodniej części województwa – do ziemi dobrzyńskiej i Kujaw. Znaczna część obszarów historycznego Mazowsza pozostaje poza województwem mazowieckim (najwięcej w województwach: podlaskim i łódzkim).

Obecne województwo mazowieckie zostało utworzone w 1999 roku z następujących województw poprzedniego podziału administracyjnego:

  • warszawskiego (w całości),
  • ostrołęckiego (oprócz gminy Rozogi),
  • radomskiego (oprócz gmin Drzewica i Gowarczów),
  • ciechanowskiego (oprócz gmin powiatu działdowskiego),
  • siedleckiego (oprócz gmin powiatu łukowskiego i gminy Kłoczew),
  • płockiego (oprócz gmin powiatów kutnowskiego i łęczyckiego oraz gminy Kiernozia),
  • skierniewickiego (gminy powiatu sochaczewskiego bez gminy Iłów i żyrardowskiego oraz 3 gminy powiatu grodziskiego: gmina Baranów, gmina Jaktorów i gmina Żabia Wola),
  • bialskopodlaskiego (tylko gminy powiatu łosickiego),
  • łomżyńskiego (tylko 5 wschodnich gmin powiatu ostrowskiego).

 

GEOGRAFIA

Według danych z 2018 r. powierzchnia województwa wynosiła 35 558 km², stanowi to 11,4% powierzchni Polski. Mazowieckie jest największym pod względem powierzchni województwem w Polsce.

Województwo mazowieckie położone jest w środkowowschodniej części Polski, rozciąga się od 51º01´ do 53º28´ szerokości geograficznej północnej i od 19º16´ do 23º08´ długości geograficznej zachodniej.

Obszar województwa zawiera się w 11 makroregionach fizycznogeograficznych i 34 mezoregionach. Województwo mazowieckie według podziału na regiony fizycznogeograficzne należy w przeważającej części do podprowincji Niziny Środkowopolskiej, prowincji: Nizina Zachodnioeuropejska. Tworzą ją makroregiony: na północy Nizina Północnomazowiecka; w środkowej części Nizina Środkowomazowiecka przechodząca na wschodzie w Nizinę Południowopodlaską i na zachodzie niewielki skrawek Niziny Południowowielkopolskiej; na południu Wzniesienia Południowomazowieckie.

Na zachód od Niziny Północnomazowieckiej rozciąga się południkowo fragment województwa mazowieckiego należący do Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego, a także niewielkie fragmenty należą do Pojezierza Wielkopolskiego (podprowincja Pojezierza Południowobałtyckie). We wschodniej części, na północ od rzeki Bug rozciąga się makroregion Nizina Północnopodlaska, należący do podprowincji Wysoczyzny Podlasko-Białoruskie (prowincja: Nizina Wschodniobałtycka).

Południowa część województwa należy do prowincji Wyżyna Małopolska, podprowincji Wyżyna Środkowomałopolska (makroregion Wyżyna Kielecko-Sandomierska) i Wyżyna Wschodniomałopolska (makroregion Wyżyna Lubelska).

Województwo położone jest w większości na obszarze Niżu Środkowoeuropejskiego, tylko na wschodzie jego niewielkie fragmenty leżą na terenie Niżu Wschodniobałtycko-Białoruskiego, zaś na południu na terenie Wyżyn Polskich.

Województwo jest położone w środkowo-wschodniej Polsce i graniczy z województwami (4):

  • kujawsko-pomorskim na długości 187,4 km,
  • lubelskim na długości 362,6 km,
  • łódzkim na długości 314,4 km,
  • podlaskim na długości 345,7 km,
  • świętokrzyskim na długości 200,3 km,
  • warmińsko-mazurskim na długości 210,9 km.

 

ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE

Gleby

W województwie mazowieckim przeważają gleby bielicowe na piaskach, żwirach i glinach zwałowych oraz gleby brunatne na wysoczyznach morenowych.

Miejscowo występują również:

  • czarne ziemie (między innymi na Równinie Błońskiej oraz w rejonie opinogórskim),
  • gleby bielicoziemne (na piaszczystych terenach nadzalewowych), 
  • mady (w dolinach większych rzek: Wisły, Bugu i Bzury),
  • gleby bagienne i pobagienne (w dnach dolin rzek oraz na wysoczyznowych obszarach bezodpływowych),
  • gleby torfowe (w dolinach Narwi, Pilicy, Skrwy i Rozogi).

Odnotowuje się wysoki udział gleb słabych klas V-VI (ok. 45% w województwie, wobec 34% w kraju).  Grunty najlepsze jakościowo,  klas I-III stanowią około 20% powierzchni użytków rolnych i występują m.in. na Równinie Błońskiej, Wysoczyźnie Ciechanowskiej oraz wzdłuż koryta Wisły (powiaty: ciechanowski, płocki, płoński, gostyniński, grodziski, grójecki i sochaczewski). Gleby województwa mazowieckiego zaliczane są do mało zdewastowanych i zdegradowanych z naturalną zawartością metali ciężkich.

Średni wskaźnik waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej wynosi w mazowieckim niespełna 60 punktów w 125-punktowej skali Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (średnia dla Polski 66,6). Czynnikiem istotnie ograniczającym produkcję roślinną na obszarze Mazowsza jest zakwaszenie gleb. Udział gleb bardzo kwaśnych i kwaśnych wynosi łącznie 95% i jest najwyższy w kraju.

 

Wody

Województwo mazowieckie położone jest w dorzeczu Wisły. Jego sieć rzeczną tworzy odcinek Wisły (ponad 330 km długości) i jej dopływy (prawostronne: Narew z Bugiem, Skrwa Prawa, Wilga, Świder; lewostronne – Pilica, Bzura, Skrwa Lewa i Radomka).

Sieć hydrograficzna województwa jest dobrze rozwinięta i liczy ponad 7 tys. km długości.

W województwie zlokalizowane są nieliczne jeziora – większość to zbiorniki nie przekraczające 100 ha (głównie w północnozachodniej części województwa).

Największe sztuczne zbiorniki województwa to:

  • Zbiornik Włocławski na Wiśle (o powierzchni całkowitej 75 km2),
  • Zbiornik Zegrzyński na Narwi (o powierzchni 33 km2), połączony z Wisłą za pomocą Kanału Żerańskiego,
  • Zbiornik Domaniów na Radomce (o powierzchni około 4,50 km2).

Zasoby eksploatacyjne wód podziemnych na terenie województwa mazowieckiego wynoszą około 2 261,1 hm3, co stanowi ponad 12,5% zasobów krajowych (6). Zasoby te oraz ich jakość w stopniu całkowitym pozwalają na zaopatrzenie mieszkańców województwa w wodę.

 

Lasy

Lesistość województwa mazowieckiego jest niska i wynosi 23,37%, przy średniej krajowej 29,6%. Mniej zalesione jest tylko województwo łódzkie.

Największe, zwarte kompleksy leśne, tworzone przez: Puszczę Kampinoską, Puszczę Kurpiowską, Puszczę Białą, Puszczę Kozienicką i Puszczę Bolimowską, zachowały duży stopień naturalności i cechują się znacznym zróżnicowaniem siedlisk; są też ostoją wielu gatunków roślin i zwierząt. Największą lesistością charakteryzują się powiaty: wyszkowski szydłowiecki ostrołęcki kozienicki, przasnyski, przysuski, garwoliński i  legionowski.

Lesistość najniższa (poniżej 15%) cechuje powiaty: sochaczewski, płoński, sierpecki, grójecki, grodziski, pruszkowski  oraz miasta na prawach powiatu (7).


PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY

Mapa 1. Podział administracyjny województwa mazowieckiego 

W skład obszaru administracyjnego województwa wchodzą 42 powiaty, w tym 5 powiatów grodzkich (Warszawa, Ostrołęka, Płock, Radom, Siedlce) i 37 ziemskich oraz 314 gmin (35 miejskich, 52 miejsko-wiejskich i 227 wiejskich). Sieć osadniczą tworzy 87 miast i  ponad 9000  wsi.

Tabela 3. Powiaty województwa mazowieckiego - porównanie danych dla 2018 r.

Lp.

Powiat

Ludność wg faktycznego miejsca zamieszkania [os.]

Powierzchnia [km2]                     

Dochody własne powiatu na mieszkańca [zł/os.]

Stopa bezrobocia rejestrowanego [%]          

1

białobrzeski

33 551

639

321,12

7,6

2

ciechanowski

89 670

1 060

444,59

9,9

3

garwoliński

108 993

1 285

313,09

9,1

4

gostyniński

45 203

615

389,71

14,5

5

grodziski

94 091

367

597,29

2,9

6

grójecki

98 451

1 268

452,02

2,1

7

kozienicki

60 472

916

413,43

10,9

8

legionowski

116 775

390

532,62

6,9

9

lipski

34 214

740

359,73

9,9

10

łosicki

31 023

772

235,48

5,6

11

makowski

45 247

1 065

272,24

16,3

12

miński

153 824

1 164

461,38

5,2

13

mławski

73 102

1 182

309,13

5,9

14

nowodworski

79 291

695

491,37

6,0

15

ostrołęcki

88 735

2 097

251,97

10,1

16

ostrowski

72 782

1 218

310,56

8,5

17

otwocki

124 036

616

523,26

4,1

18

piaseczyński

184 951

621

818,62

3,9

19

płocki

111 088

1 796

456,74

11,6

20

płoński

87 409

1 380

413,14

10,3

21

pruszkowski

164 240

246

685,64

3,3

22

przasnyski

52 824

1 219

357,58

9,6

23

przysuski

41 922

801

276,89

18,4

24

pułtuski

51 809

827

661,20

12,5

25

radomski

152 117

1 530

324,08

17,4

26

siedlecki

81 352

1 603

244,24

5,5

27

sierpecki

52 196

852

333,91

16,6

28

sochaczewski

85 105

735

413,29

5,9

29

sokołowski

54 217

1 131

326,92

5,6

30

szydłowiecki

39 864

452

305,86

24,3

31

warszawski zachodni

117 007

534

756,73

2,0

32

węgrowski

66 174

1 221

283,48

6,3

33

wołomiński

245 357

954

466,95

7,4

34

wyszkowski

74 065

876

390,99

4,3

35

zwoleński

36 328

573

302,15

10,8

36

żuromiński

38 944

807

283,01

14,9

37

żyrardowski

75 848

533

478,56

10,4

 

 

Tabela 4. Miasta na prawach powiatu w województwie mazowieckim - porównanie danych dla 2018 r.

Lp.

Miasto 

Ludność wg faktycznego miejsca zamieszkania [os.]

Powierzchnia [km2]                        

Dochody własne miasta na prawach powiatu na mieszkańca [zł/os.]

Stopa bezrobocia rejestrowanego [%]                 

1

Ostrołęka 

52 262

34

3335,76

9,1

2

Płock

120 000

88

5067,21

6,8

3

Radom

213 029

112

2549,97

12,1

4

Siedlce

77 872

32

2743,65

4,8

5

Warszawa 

1 777 972

517

7202,33

1,5

Administracja samorządowa

Organem stanowiącym i kontrolnym województwa jest sejmik województwa jest, którego kadencja trwa 4 lata, licząc od dnia wyborów. W skład Sejmiku Województwa Mazowieckiego wchodzą radni wybrani w wyborach bezpośrednich w liczbie 51. Zasady i tryb przeprowadzania wyborów do sejmiku określa ustawa z 16 lipca 1998 r. ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. Siedzibą sejmiku województwa mazowieckiego jest stolica województwa i kraju – Warszawa.

Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa. W skład zarządu, liczącego 5 osób, wchodzi Marszałek Województwa jako jego przewodniczący, 2 wicemarszałków i 2 członków Zarządu Województwa Mazowieckiego. 

Obecny skład Zarządu Województwa Mazowieckiego:

  • Marszałek Województwa Mazowieckiego: Adam Struzik
  • Wicemarszałek Województwa Mazowieckiego: Wiesław Mariusz Raboszuk
  • Wicemarszałek Województwa Mazowieckiego: Rafał Rajkowski  
  • Członek Zarządu Województwa Mazowieckiego: Elżbieta Lanc
  • Członek Zarządu Województwa Mazowieckiego:  Janina Ewa Orzełowska

 

Administracja rządowa

Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Mazowiecki, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Warszawa, gdzie znajduje się Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie. W celu usprawnienia działania urzędu działa także jego 5 delegatur (placówek zamiejscowych): w Ciechanowie, Ostrołęce, Płocku, Radomiu i Siedlcach.

Zgodnie z ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2015 r. poz. 525, art. 3) wojewoda jest m.in. organem nadzoru nad jednostkami samorządu terytorialnego i ich związków pod względem legalności. Kontroluje także pod względem legalności, gospodarności i rzetelności wykonywanie przez organy samorządu terytorialnego zadań z zakresu administracji rządowej, realizowanych przez nie na podstawie ustawy lub porozumienia z organami administracji rządowej.

Obecnie wojewodą mazowieckim jest Konstanty Radziwiłł, zaś funkcję wicewojewody pełnią: Sylwester Dąbrowski oraz Artur Standowicz.

 

DEMOGRAFIA 

Tabela 5. Województwo mazowieckie – podstawowe dane demograficzne

Liczba ludności wg faktycznego miejsca zamieszkania (stan na 31.12.2018 r.) 

liczba

udział % w liczbie ogółem

mężczyźni

kobiety

liczba

udział %

liczba

udział %

ogółem

5403412

100

2585436

47,85

2.817.976

52,15

w miastach

3.479.928

64,40

1.626.253

46,73

1.853.675

53,27

na wsi

1.923.484

35,60

959.183

49,87

964.301

50,13

gminy bez miast na prawach powiatu

3.162.277

58,52

1.548.304

48,96

1.613.973

51,04

miasta na prawach powiatu

2.241.135

41,48

1.037.132

46,28

1.204.003

53,72

 

Województwo mazowieckie, a w szczególności Warszawa i pierścień otaczających ją gmin, jest obszarem napływu ludności. W okresie po 1990 r. charakterystyczny jest wzrost ogólnego salda w migracjach wewnętrznych. Migranci spoza regionu pochodzą m.in. z województw sąsiednich: lubelskiego, łódzkiego, warmińsko-mazurskiego i podlaskiego. Zauważalny jest odpływ związany z migracjami zagranicznymi.

Ruchy migracyjne wpływają na różnicowanie się sytuacji demograficznej i społecznej poszczególnych obszarów regionu mazowieckiego. Warszawa jest miejscem docelowym migracji wewnątrz kraju. Migracje te są niezależne od koniunktury gospodarczej.

Wskaźnik obciążenia demograficznego w regionie w 2018r. wyniósł ogółem 68 osób w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym.

W 2018 r. na 100 mężczyzn przypadało 109 kobiet, co stanowiło jeden w najwyższych wskaźników feminizacji w Polsce. Zjawisko to narasta wraz ze zwiększaniem się odległości od Warszawy. W 2018 r. na 100 mężczyzn w miastach przypadało 114 kobiet, na wsiach sytuacja była bardziej wyrównana: wskaźnik feminizacji wyniósł 100,5. Sytuacja jest jednak zróżnicowana, biorąc pod uwagę wiek osób danej płci. Na obszarach peryferyjnych mamy do czynienia z wyraźną nadwyżką mężczyzn w wieku 20–39 lat nad kobietami z tego przedziału wiekowego. 

 

GOSPODARKA

Podstawową cechą województwa mazowieckiego jest jego wewnętrzne zróżnicowanie pod względem rozwojowym. Potencjał gospodarczy Mazowsza rozmieszczony jest nierównomiernie. Gospodarczo w regionie dominuje Warszawa i jej obszar metropolitalny – najsilniejszy w Polsce. Mazowieckie jest jedynym polskim województwem o pozycji społeczno-gospodarczej zbliżonej do regionów „starych” państw członkowskich Unii Europejskiej. W 2003 r. jako jedyny region w Polsce przekroczyło granicę 75% średniego dochodu UE 27. Województwo mazowieckie w wytwarzało 21,9% polskiego PKB, a poziom PKB w przeliczeniu na 1 mieszkańca wyniósł 159% średniej krajowej (2012). Jednak aż 59% PKB województwa wytworzyła sama Warszawa.

Na przewagę konkurencyjną województwa mazowieckiego w wymiarze gospodarczym, wskazują takie mierniki jak: 

  • najwyższe w kraju dochody budżetów jednostek samorządu terytorialnego - dochód ogółem budżetu województwa  w 2018 r. wyniósł 2,96 mld zł wobec średniej krajowej na poziomie 1,05 mld zł
  • łącznie dochód budżetów powiatów z całego województwa mazowieckiego wyniósł w 2018 r. 3,58 mld zł, wobec średniej w kraju wynoszącej 1,75 mld zł. 
  • dochód budżetu wszystkich gmin należących do województwa mazowieckiego w 2018r  wynosił.  2,11 mld zł , przy średniej 0,98 mld zł.
  • jednocześnie  jednak w województwie występuje duże zróżnicowanie wewnątrzregionalne dochodów budżetów poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego,
  • niskie bezrobocie (w 2018 r. stopa bezrobocia rejestrowanego na Mazowszu wynosiła  4,9%, przy czym występowały bardzo duże rozpiętości wewnątrzregionalne wynoszące 22,2 pkt. proc. (podczas gdy w powiecie warszawskim zachodnim bezrobocie wynosiło 2,0 %, w powiecie szydłowieckim było to 24,3%),
  • najwyższy poziom nakładów inwestycyjnych (nakłady inwestycyjne wg środków trwałych - PKD 2007 w 2018 r. wyniosły w woj. mazowieckim 42 578,9  mln zł, przy średniej 11 343 mln zł),
  • najwyższy  w kraju poziom wykształcenia ludności (w roku 2018 osoby z wyższym wykształceniem stanowią  33,7 % mieszkańców regionu),
  • najwyższy w kraju poziom wynagrodzeń (przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w zł w 2018 r. wynosiło: średnia krajowa - 4 834,76; średnia w województwie mazowieckim 5 888,90),
  • najwyższa w kraju liczba przedsiębiorstw w sektorze prywatnym  778 286

 

W strukturze produkcji przemysłowej na Mazowszu istotną rolę odgrywają przede wszystkim przemysły:

  • rolno-spożywczy,
  • petrochemiczny i rafineryjny,
  • chemiczny,
  • maszynowy,
  • poligraficzno-wydawniczy,
  • produkcji urządzeń radiowych,
  • telewizyjnych i telekomunikacyjnych.

 

W strukturze Wartości Dodanej Brutto i strukturze zatrudnienia w regionie zdecydowanie dominuje sektor usług. 

Poza obszarem metropolitalnym Warszawy region ma charakter rolniczy. Użytki rolne zajmują ok. 65% powierzchni województwa i stanowią 13 % użytków rolnych Polski. Województwo mazowieckie jest zagłębiem ogrodnictwa i sadownictwa. Około 30 % powierzchni polskich sadów znajduje się na Mazowszu. Ponad połowa krajowej produkcji jabłek i jedna czwarta zbiorów truskawek jest wytwarzana w województwie mazowieckim. Mazowsze jest wiodącym producentem warzyw i drugim co do wielkości producentem zbóż w Polsce. Województwo mazowieckie jest liderem w produkcji mleka, a silną jego stroną jest produkcja mięsa. W ostatnich latach następuje szybki wzrost produkcji ekologicznej. Na obszarze województwa znajduje się już ponad 1000 gospodarstw ekologicznych (9).

 

TRANSPORT

Układ drogowy

W roku 2017 ogólna długość dróg publicznych o twardej nawierzchni w województwie mazowieckim wynosiła ok. 36,2 tys. km, z czego na drogi krajowe przypadało 2,42 tys. km, na wojewódzkie – 2,99 tys. km, na powiatowe - 13,99 tys. km, na gminne – 18,57 tys. km (10).

Dla funkcjonowania i rozwoju województwa mazowieckiego kluczowe są autostrady (A1, A2) i drogi ekspresowe: S2, S7, S8, S10, S12, S17, S19, S61 i S79. Odgrywają one rolę w obsłudze ruchu dalekobieżnego (międzynarodowego i międzyregionalnego, wewnątrz województwa i w węźle warszawskim).

Ważnym elementem układu drogowego Mazowsza są drogi wojewódzkie, które pełnią funkcję uzupełniającą względem dróg krajowych. Za najważniejsze drogi wojewódzkie uważa się:

  • DW 541 (Żuromin – Bieżuń – Sierpc),
  • DW 544 (Mława – Przasnysz – Krasnosielc – Ostrołęka),
  • DW 627 (Ostrołęka – Ostrów Maz. – Małkinia – Kosów Lacki – Sokołów Podlaski),
  • DW 631 (Nowy Dwór Maz. – Zegrze – Nieporęt – Marki – Warszawa),
  • DW 721 (Nadarzyn – Piaseczno – Wiązowna – Duchnów),
  • DW 632 (Płońsk /droga 10/ – Nowe Miasto – Nasielsk – Dębe – Legionowo –Rembelszczyzna – Marki)
  • DW 733 (Zakrzew – Wolanów – Kowala – Skaryszew – Karszówka)
  • DW 728 (Grójec – Nowe Miasto nad Pilicą)
  • DW 727 (Klwów – Przysucha –Szydłowiec – Wierzbica)
  • DW 575 (Płock – Dobrzyków – Słubice – Iłów – Kamion – Śladów – Secemin Polski – Nowy Kazuń)
  • DW 801 (Warszawa – Karczew – Wilga – Maciejowice) (11).
  •  DW 733 (Zakrzew – Wolanów – Kowala – Skaryszew – Karszówka)
  • DW 728 (Grójec – Nowe Miasto nad Pilicą)
  • DW 727 (Klwów – Przysucha –Szydłowiec – Wierzbica)
  • DW 575 (Płock – Dobrzyków – Słubice – Iłów – Kamion – Śladów – Secemin Polski – Nowy Kazuń)
  • DW 801 (Warszawa – Karczew – Wilga – Maciejowice) (11).

 

Układ kolejowy

Sieć kolejowa województwa mazowieckiego składa się z 1712 km linii normalnotorowych. Gęstość sieci kolejowej w województwie jest jedna z najniższych w Polsce i wynosi 4,8 km na 100 km2 (stan na 2012 r.).

Metropolia warszawska pod względem liczby i znaczenia zbiegających się tu linii tworzy największy węzeł kolejowy w Polsce (zbiega się tu siedem linii kolejowych magistralnych i pierwszorzędowych oraz WKD). Większości linii kolejowych jest włączona do przebiegającej przez centrum Warszawy czterotorowej linii średnicowej, z wydzielonym w obrębie tej linii ruchu pociągów pasażerskich regionalnych.

W skład układ linii kolejowych w aglomeracji warszawskiej wchodzą linie (obsługujące wszystkie główne potencjalne relacje z wyjątkiem kierunku Płocka):

  • 1 (Warszawa Zachodnia – Katowice),
  • 2 (Warszawa Zachodnia – Terespol),
  • 3 (Warszawa Zachodnia – Kunowice),
  • 6 (Zielonka – Kuźnica Białostocka),
  • 7 (Warszawa Wschodnia Osobowa –Dorohusk),
  • 8 (Warszawa Zachodnia – Kraków Główny),
  • 9 (Warszawa Wschodnia Osobowa – Gdańsk Główny).

Linie stanowiące obejścia węzła warszawskiego:

  • 10 (Legionowo – Tłuszcz) w kierunku północnym,
  • 13 (Krusze – Pilawa) w kierunku południowym,
  • 12 (Skierniewice – Łuków) w kierunku wschodnim.

Dobrze ukształtowana jest sieć na zachód od Warszawy, w kierunku Łodzi. Istotne linie kolejowe – 3 i 11 (Skierniewice, Łowicz Główny) – mają znaczenie dla obsługi zachodniej części województwa. W Grodzisku odgałęzia się linia 4 (CMK) Warszawa – Zawiercie – Katowice.

Największym węzłem poza Warszawą jest Radom, gdzie linia 8 (Warszawa Zachodnia –Kraków Główny) krzyżuje się z ciągiem linii 25 – 22 – 26 – 7 Łódź – Lublin. Przez Radom biegną również najkrótsze połączenia w relacjach Lublin – Katowice/Kraków.

 

Lotniska

Na terenie województwa mazowieckiego znajdują się:

  • lotniska użytku publicznego:
    • główne  lotnisko  ruchu  międzynarodowego: Port   Lotniczy   im.   F.   Chopina w Warszawie,
    • lotniska regionalne: Mazowiecki Port Lotniczy Warszawa/Modlin, Port Lotniczy Radom   (lotnisko   cywilno-wojskowe –użytku  publicznego  o  ograniczonej certyfikacji).
  • lotniska użytku publicznego niepodlegające certyfikacji, w tym zarządzane przez aerokluby:
    • Piastów koło Radomia, Płock.
  • lądowiska wpisane do ewidencji lądowisk:
    • samolotowe: Grądy, Przasnysz;
    • sanitarne: Ciechanów, Garwolin, Maków Mazowiecki, Mława, Ostrołęka, Płock, Płock-Baza,  Płońsk,  Przasnysz,  Pułtusk,  Radom,  Siedlce,  Sochaczew,  Sokołów Podlaski, Wyszków.
  • lotniska wojskowe:
    • Nowe Miasto nad Pilicą,
    • Sochaczew. (11)

Lotnisko Chopina – lotnisko obsługuje ruch pasażerski (regularny i nieregularny) oraz towarowy, a także operacje lotnictwa ogólnego. W 2018 roku lotnisko obsłużyło ponad 17,7 mln obsłużonych pasażerów (stanowi to ok. 39% całkowitego ruchu pasażerskiego w Polsce). Lotniska Chopina w przypadku lotów dalekiego zasięgu jest praktycznie monopolistą na rynku krajowym. Warszawskie lotnisko jest również ważnym ośrodkiem przewozów towarowych tzw. cargo (ponad 84 tys. t w 2017 r.) (12)

Lotnisko Modlin - od połowy 2012 roku rolę komplementarną w stosunku do Lotniska Chopina pełni regionalny port lotniczy w Modlinie. W 2018 roku lotnisko w Modlinie obsłużyło ponad 3 mln pasażerów (13). Atutami lotniska jest dobra dostępność kolejowa (linia kolejowa E65 łącząca Warszawę z Gdańskiem, planowane połączenie z Warszawą wykorzystujące bocznicę kolejową) oraz drogowa (S7).

Lotnisko Radom Sadków - drugim lotniskiem, które może stać się uzupełnieniem dla Lotniska Chopina jest lotnisko w Radomiu (Sadków), z którego pierwszy pasażerski samolot odleciał we wrześniu 2015 r.

NAUKA I OŚWIATA

W regionie obserwowany jest wzrost liczby osób z wykształceniem wyższym. Prawie 24 % mieszkańców regionu stanowią osoby z wyższym wykształceniem. Najwyższym poziomem wykształcenia charakteryzuje się ludność Warszawy i obszarów położonych w sąsiedztwie dużych ośrodków miejskich. Mazowsze jest głównym centrum akademickim dominującym pod względem ilościowym (największa liczba szkół wyższych i studentów) oraz jakościowym (pod względem rodzajów szkół wyższych, kierunków nauczania, jakości kształcenia). W 2018 roku w regionie funkcjonowało 97 szkół wyższych – to niemalże ¼ wszystkich uczelni w kraju.

W publicznych i niepublicznych szkołach wyższych uczyło się 247 tys. studentów (20% liczby studentów w Polsce). W województwie zlokalizowane są wszystkie rodzaje szkół – uniwersytety, szkoły techniczne, ekonomiczne, medyczne, rolnicze, artystyczne i sportowe. Większość z nich zlokalizowane jest w Warszawie (71 szkół wyższych, 89% studentów w województwie).


Źródła: 

(1) Dane statystyczne przedstawione w materiale, w tym w zestawieniach tabelarycznych, pochodzą z Banku Danych Lokalnych GUS.

(2) Odniesienie do Mazowsza jako regionu historycznego pochodzi z mapy: Polska – regiony historyczno-geograficzne, Wydawnictwo Nowa Era, Wrocław 2005.

(3) Opracowanie ekofizjograficzne do Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Tom 1,Mazowsze. Analizy i Studia 1(51)2008, Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego, Ciechanów – Warszawa  2016-2018r.  s. 8-10 

(4) Źródłohttp://geoportal.gov.pl/

(5) Opracowanie ekofizjograficzne do Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Tom 1, Mazowsze. Analizy i Studia 1(51)2008 , Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego, Ciechanów – Warszawa  2016-2018r.  s. 28

(6) Opracowanie ekofizjograficzne do Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Tom 1, Mazowsze. Analizy i Studia 1(51)2008 , Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego, Ciechanów – Warszawa  2016-2018r.  s. 20-22

(7)  Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Mazowieckie Biuro Planowania Przestrzennego, Warszawa 2014, s. 69

(8)  Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Mazowieckie Biuro Planowania Przestrzennego, Warszawa 2014, s. 67-68

 (9) Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Mazowieckie Biuro Planowania Przestrzennego, Warszawa 2014, s. 19

(10) https://www.mazovia.pl/ ,  08.01.2020

(11) https://www.gov.pl/web/uw-mazowiecki,. 08.01.2020

(12) Przegląd sytuacji społeczno-gospodarczej woj. mazowieckiego 2015, dokument wewnętrzny Mazowieckiego Biura Planowania Regionalnego w Warszawie, s. 5.

(13) Rocznik Statystyczny Województwa Mazowieckiego 2019, Urząd Statystyczny w Warszawie, Warszawa 2019, s. 304.

(14 ) Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego w Warszawie, Warszawa 2018 s. 30-33

(15 ) Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego w Warszawie, Warszawa 2018 s. 37.

(16)  https://www.lotnisko-chopina.pl/pl/potencjal-rynkowy%C2%A0lotniska.html#tab115,  07.01.2020 r.

(13)  https://www.ulc.gov.pl/_download/regulacja_rynku/statystyki/2018/4-kw-2018/wg_portow_lotniczych_kw42018.pdf, dane pobrane w dn. 07.01.2020 r.

Województwo mazowieckie

Herb województwa mazowieckiego

Flaga województwa mazowieckiego

Logo województwa mazowieckiego

Województwo mazowieckie na mapie Polski

Siedziba wojewody

Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie

pl. Bankowy 3/5, 00-142 Warszawa

Wojewoda Konstanty Radziwiłł
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Siedziba samorządu

Sejmik Województwa Mazowieckiego

pl. Bankowy 3/5, 00-142 Warszawa

Zarząd Województwa Mazowieckiego

ul. Jagiellońska 26, 03-719 Warszawa

Przewodniczący Sejmiku Ludwik Rakowski
Marszałek Adam Struzik
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Tablica rejestracyjna W
TERYT 14
Kod ISO PL-MZ