Fakty i liczby

WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE

Województwo mazowieckie zostało utworzone 1 stycznia 1999 r. Jest to największe pod względem powierzchni i ludności województwo w Polsce, zlokalizowane w środkowej i wschodniej części Polski. Obejmuje obszar o powierzchni 35 558,47 km². Według danych z 30 grudnia 2014 r. miało 5,33 mln mieszkańców (1). Siedzibą władz województwa jest Warszawa.

Tabela 1. Województwo mazowieckie - dane podstawowe
  Jednostka miary Wartość Uwagi
Powierzchnia km2 35.558 -
Ludność os.    5.334.511 stan na 31 XII 2014
Gęstość zaludnienia na 1 km2 os./km2 148,8 2014 r.
Gęstość zaludnienia powierzchni zabudowanej i zurbanizowanej (osoby/km2) os./km2 2.680 2014 r.
Gminy ogółem liczba 314 2014 r.
Gminy miejskie liczba 35 2014 r.
Gminy miejsko-wiejskie liczba 51 2014 r.
Gminy wiejskie liczba 228 2014 r.
Miasta liczba 86 2014 r.
Miasta na prawach powiatu liczba 5 2014 r.
Produkt Krajowy Brutto  mln zł 353.348 2012 r.
Udział województwa w produkcji PKB kraju % 21,9 2012 r.
Produkt Krajowy Brutto - Warszawa mln zł 208.791 2012 r.
Udział Warszawy w produkcji PKB województwa % 59 2012 r.

 

Tabela 2. Województwo mazowieckie na tle Polski i Unii Europejskiej
  UE - 28 Polska Woj. mazowieckie
Powierzchnia w km2 4.324.782,0 312.679,0 35.558,0
      w % Polski 1.383,1 100,0 11,3
Liczba ludności (01.01.2014)       502.577.700       38.017.856 5.292.567
     w % Polski 1.322,0 100,0 13,9
Gęstość zaludnienia (os/km2; 01.01.2014) 116,2 121,6 148,8
Produkt Krajowy Brutto w milionach euro (2013) 13.518.112 396.111 86.873
     w % Polski 3.412,7 100,0 21,9
Produkt Krajowy Brutto per capita wg PPS (2013) 26.600 17.900 28.500
     w % UE 100,0 67,3 107,1
Zmiana PKB per capita w latach 2004-2013 (2004=100) wg PPS 119,3 162,7 171,7

 

HISTORIA

Województwo składa się w większości z historyczno-geograficznego Mazowsza (2). Część obszarów zlokalizowanych w okolicach Radomia oraz na południe od Siedlec należą do historycznej Małopolski, tereny między Liwcem a Bugiem – do historycznego Podlasia, zaś fragmenty północno-zachodniej części województwa – do ziemi dobrzyńskiej i Kujaw. Znaczna część obszarów historycznego Mazowsza pozostaje poza województwem mazowieckim (najwięcej w województwach: podlaskim i łódzkim).

Obecne województwo mazowieckie zostało utworzone w 1999 roku z następujących województw poprzedniego podziału administracyjnego:

  • warszawskiego (w całości),
  • ostrołęckiego (oprócz gminy Rozogi),
  • radomskiego (oprócz gmin Drzewica i Gowarczów),
  • ciechanowskiego (oprócz gmin powiatu działdowskiego),
  • siedleckiego (oprócz gmin powiatu łukowskiego i gminy Kłoczew),
  • płockiego (oprócz gmin powiatów kutnowskiego i łęczyckiego oraz gminy Kiernozia),
  • skierniewickiego (gminy powiatu sochaczewskiego bez gminy Iłów i żyrardowskiego oraz 3 gminy powiatu grodziskiego: gmina Baranów, gmina Jaktorów i gmina Żabia Wola),
  • bialskopodlaskiego (tylko gminy powiatu łosickiego),
  • łomżyńskiego (tylko 5 wschodnich gmin powiatu ostrowskiego).

 

GEOGRAFIA (3)

Według danych z 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 35 558 km², stanowi to 11,4% powierzchni Polski. Mazowieckie jest największym pod względem powierzchni województwem w Polsce.

Województwo mazowieckie położone jest w środkowowschodniej części Polski, rozciąga się od 51º01´ do 53º28´ szerokości geograficznej północnej i od 19º16´ do 23º08´ długości geograficznej zachodniej.

Obszar województwa zawiera się w 11 makroregionach fizycznogeograficznych i 34 mezoregionach. Województwo mazowieckie według podziału na regiony fizycznogeograficzne należy w przeważającej części do podprowincji Niziny Środkowopolskiej, prowincji: Nizina Zachodnioeuropejska. Tworzą ją makroregiony: na północy Nizina Północnomazowiecka; w środkowej części Nizina Środkowomazowiecka przechodząca na wschodzie w Nizinę Południowopodlaską i na zachodzie niewielki skrawek Niziny Południowowielkopolskiej; na południu Wzniesienia Południowomazowieckie.

Na zachód od Niziny Północnomazowieckiej rozciąga się południkowo fragment województwa mazowieckiego należący do Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego, a także niewielkie fragmenty należą do Pojezierza Wielkopolskiego (podprowincja Pojezierza Południowobałtyckie). We wschodniej części, na północ od rzeki Bug rozciąga się makroregion Nizina Północnopodlaska, należący do podprowincji Wysoczyzny Podlasko-Białoruskie (prowincja: Nizina Wschodniobałtycka).

Południowa część województwa należy do prowincji Wyżyna Małopolska, podprowincji Wyżyna Środkowomałopolska (makroregion Wyżyna Kielecko-Sandomierska) i Wyżyna Wschodniomałopolska (makroregion Wyżyna Lubelska).

Województwo położone jest w większości na obszarze Niżu Środkowoeuropejskiego, tylko na wschodzie jego niewielkie fragmenty leżą na terenie Niżu Wschodniobałtycko-Białoruskiego, zaś na południu na terenie Wyżyn Polskich.

Województwo jest położone w środkowo-wschodniej Polsce i graniczy z województwami (4):

  • kujawsko-pomorskim na długości 187,4 km,
  • lubelskim na długości 362,6 km,
  • łódzkim na długości 314,4 km,
  • podlaskim na długości 345,7 km,
  • świętokrzyskim na długości 200,3 km,
  • warmińsko-mazurskim na długości 210,9 km.

 

ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE

Gleby

W województwie mazowieckim przeważają gleby bielicowe na piaskach, żwirach i glinach zwałowych oraz gleby brunatne na wysoczyznach morenowych.

Miejscowo występują również:

  • czarne ziemie (między innymi na Równinie Błońskiej oraz w rejonie opinogórskim),
  • gleby bielicoziemne (na piaszczystych terenach nadzalewowych), 
  • mady (w dolinach większych rzek: Wisły, Bugu i Bzury),
  • gleby bagienne i pobagienne (w dnach dolin rzek oraz na wysoczyznowych obszarach bezodpływowych),
  • gleby torfowe (w dolinach Narwi, Pilicy, Skrwy i Rozogi).

Odnotowuje się wysoki udział gleb słabych klas V-VI (ok. 45% w województwie, wobec 34% w kraju). Grunty najlepszych klas I-III stanowią około 18% powierzchni użytków rolnych i występują m.in. na Równinie Błońskiej, Wysoczyźnie Ciechanowskiej oraz wzdłuż koryta Wisły (powiaty: ciechanowski, płocki, płoński, gostyniński, grodziski, grójecki i sochaczewski). Gleby województwa mazowieckiego zaliczane są do mało zdewastowanych i zdegradowanych z naturalną zawartością metali ciężkich.

Średni wskaźnik waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej wynosi w mazowieckim niespełna 60 punktów w 125-punktowej skali Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (średnia dla Polski 66,6). Czynnikiem istotnie ograniczającym produkcję roślinną na obszarze Mazowsza jest zakwaszenie gleb, z wysokim udziałem gleb kwaśnych i bardzo kwaśnych (około 65% powierzchni użytków rolnych) (5).

Wody

Województwo mazowieckie położone jest w dorzeczu Wisły. Jego sieć rzeczną tworzy odcinek Wisły (ponad 330 km długości) i jej dopływy (prawostronne: Narew z Bugiem, Skrwa Prawa, Wilga, Świder; lewostronne – Pilica, Bzura, Skrwa Lewa i Radomka).

Sieć hydrograficzna województwa jest dobrze rozwinięta – długość wszystkich cieków (wraz z rowami) przekracza 15 tys. km.

W województwie zlokalizowane są nieliczne jeziora – większość to zbiorniki nie przekraczające 100 ha (głównie w północnozachodniej części województwa).

Największe sztuczne zbiorniki województwa to:

  • Zbiornik Włocławski na Wiśle (o powierzchni całkowitej 75 km2),
  • Zbiornik Zegrzyński na Narwi (o powierzchni 33 km2), połączony z Wisłą za pomocą Kanału Żerańskiego,
  • Zbiornik Domaniów na Radomce (o powierzchni około 4,50 km2).

Zasoby eksploatacyjne wód podziemnych na terenie województwa mazowieckiego wynoszą około 245 522 m3/h, co stanowi ponad 12% zasobów krajowych (6). Zasoby te oraz ich jakość w stopniu całkowitym pozwalają na zaopatrzenie mieszkańców województwa w wodę.

Lasy

Lesistość województwa mazowieckiego jest niska i wynosi 22,9%, przy średniej krajowej 29,3%. Mniej zalesione jest tylko województwo łódzkie.

Największe, zwarte kompleksy leśne, tworzone przez: Puszczę Kampinoską, Puszczę Kurpiowską, Puszczę Białą, Puszczę Kozienicką i Puszczę Bolimowską, zachowały duży stopień naturalności i cechują się znacznym zróżnicowaniem siedlisk; są też ostoją wielu gatunków roślin i zwierząt. Największą lesistością charakteryzują się powiaty: ostrołęcki, przasnyski, kozienicki, wyszkowski, legionowski, otwocki, wołomiński, przysuski, garwoliński i szydłowiecki.

Lesistość najniższa (poniżej 15%) cechuje powiaty: sierpecki, płoński, sochaczewski, grodziski, pruszkowski i grójecki oraz miasta na prawach powiatu (7).

 

PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY

Mapa 1. Podział administracyjny województwa mazowieckiego 

W skład obszaru administracyjnego województwa wchodzą 42 powiaty, w tym 5 powiatów grodzkich (Warszawa, Ostrołęka, Płock, Radom, Siedlce) i 37 ziemskich oraz 314 gmin (35 miejskich, 50 miejsko-wiejskich i 229 wiejskich). Sieć osadniczą tworzy 85 miast i 9137 wsi.

Lp. Powiat Ludność wg faktycznego miejsca zamieszkania [os.] Powierzchnia [km2]                      Dochody własne powiatu na mieszkańca [zł/os.] Stopa bezrobocia rejestrowanego [%]          
Tabela 3. Powiaty województwa mazowieckiego - porównanie danych dla 2014 r.
1 białobrzeski 33.599 639 261,51 13,2
2 ciechanowski 90.703                 1.060 331,27 16,0
3 garwoliński 108.654 1.285 289,08 14,6
4 gostyniński 46.221 615 312,87 21,8
5 grodziski 89.663 367 448,42 6,6
6 grójecki 98.670 1.268 308,55 6,3
7 kozienicki 61.722 916 383,83 16,8
8 legionowski 112.226 390 415,01 14,6
9 lipski 35.309 740 281,03 15,3
10 łosicki 31.973 772 172,21 11,4
11 makowski 46.365 1.065 200,94 23,3
12 miński 150.889 1.164 330,16 10,7
13 mławski 73.887 1.182 210,02 12,9
14 nowodworski 78.693 695 335,61 12,2
15 ostrołęcki 88.413 2.097 192,64 17,1
16 ostrowski 74.348 1.218 196,43 14,7
17 otwocki 122.854 616 377,14 8,4
18 piaseczński 174.085 621 669,98 7,6
19 płocki 111.149 1.796 348,12 19,9
20 płoński 88.583 1.380 240,21 16,4
21 pruszkowski 159.515 246 530,84 7,3
22 przasnyski 53.439 1.219 320,59 15,7
23 przysuski 42.888 801 198,46 24,7
24 pułtuski 51.436 827 423,04 22,5
25 radomski 151.321 1.530 227,78 27,5
26 siedlecki 81.590 1.603 173,79 10,4
27 sierpecki 53.259 852 256,52 23,0
28 sochaczewski 85.100 735 279,25 10,6
29 sokołowski 55.424 1.131 247,28 11,1
30 szydłowiecki 40.339 452 260,58 34,7
31 warszawski zachodni 111.899 534 574,69 5,8
32 węgrowski 67.360 1.221 217,11 14,0
33 wołomiński 231.757 954 329,78 15,8
34 wyszkowski 73.892 876 301,31 10,8
35 zwoleński 36.919 573 225,42 20,7
36 żuromiński 39.866 807 207,29 21,7
37 żyrardowski 76.420 533 350,92 15,5

 

Tabela 4. Miasta na prawach powiatu w województwie mazowieckim - porównanie danych dla 2014 r.

Lp. Miasto  Ludność wg faktycznego miejsca zamieszkania [os.] Powierzchnia [km2]                         Dochody własne miasta na prawach powiatu na mieszkańca [zł/os.] Stopa bezrobocia rejestrowanego [%]                 
1 Ostrołęka  52.611 53 2.487,61 14,9
2 Płock 122.224 88 3.721,68 11,8
3 Radom 217.201 112 2.141,81 20,5
4 Siedlce 76.603 32 3.166,40 9,3
5 Warszawa  1.735.442 217 5.963,55 4,3

Administracja samorządowa

Organem stanowiącym i kontrolnym województwa jest sejmik województwa jest, którego kadencja trwa 4 lata, licząc od dnia wyborów. W skład Sejmiku Województwa Mazowieckiego wchodzą radni wybrani w wyborach bezpośrednich w liczbie 51. Zasady i tryb przeprowadzania wyborów do sejmiku określa ustawa z 16 lipca 1998 r. ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. Siedzibą sejmiku województwa mazowieckiego jest stolica województwa i kraju – Warszawa.

Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa. W skład zarządu, liczącego 5 osób, wchodzi Marszałek Województwa jako jego przewodniczący, 2 wicemarszałków i 2 członków Zarządu Województwa Mazowieckiego. 

Obecny skład Zarządu Województwa Mazowieckiego:

  • Marszałek Województwa Mazowieckiego: Adam Struzik
  • Wicemarszałek Województwa Mazowieckiego: Janina Ewa Orzełowska
  • Wicemarszałek Województwa Mazowieckiego: Wiesław Mariusz Raboszuk
  • Członek Zarządu Województwa Mazowieckiego: Elżbieta Lanc
  • Członek Zarządu Województwa Mazowieckiego: Rafał Rajkowski

 

Administracja rządowa

Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Mazowiecki, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Warszawa, gdzie znajduje się Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie. W celu usprawnienia działania urzędu działa także jego 5 delegatur (placówek zamiejscowych): w Ciechanowie, Ostrołęce, Płocku, Radomiu i Siedlcach.

Zgodnie z ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2015 r. poz. 525, art. 3) wojewoda jest m.in. organem nadzoru nad jednostkami samorządu terytorialnego i ich związków pod względem legalności. Kontroluje także pod względem legalności, gospodarności i rzetelności wykonywanie przez organy samorządu terytorialnego zadań z zakresu administracji rządowej, realizowanych przez nie na podstawie ustawy lub porozumienia z organami administracji rządowej.

Obecnie wojewodą mazowieckim jest Zdzisław Sipiera, zaś funkcję wicewojewody pełnią:Sylwester Dąbrowski oraz Artur Standowicz.

 

DEMOGRAFIA 

Tabela 5. Województwo mazowieckie – podstawowe dane demograficzne

Liczba ludności wg faktycznego miejsca

zamieszkania (stan na 31.12.2014 r.) 

liczba udział % w liczbie ogółem mężczyźni kobiety
liczba udział % liczba udział %
ogółem      5.334.511  100,0     2.552.091              47,8     2.782.420             52,2
w miastach    3.427.481  64,3    1.601.055  46,7    1.826.426  53,3
na wsi    1.907.030  35,7      951.036  49,9      955.994  50,1
gminy bez miast na prawach powiatu    3.130.430  58,7    1.533.315  49,0    1.597.115  51,0
miasta na prawach powiatu    2.204.081  41,3    1.018.776  46,2    1.185.305  53,8

Województwo mazowieckie, a w szczególności Warszawa i pierścień otaczających ją gmin, jest obszarem napływu ludności. W okresie po 1990 r. charakterystyczny jest wzrost ogólnego salda w migracjach wewnętrznych. Migranci spoza regionu pochodzą m.in. z województw sąsiednich: lubelskiego, łódzkiego, warmińsko-mazurskiego i podlaskiego. Zauważalny jest odpływ związany z migracjami zagranicznymi. Według szacunków liczba osób mogących pochodzić z Mazowsza i pozostawać za granicą to ok. 250 tys. osób.

Ruchy migracyjne wpływają na różnicowanie się sytuacji demograficznej i społecznej poszczególnych obszarów regionu mazowieckiego. Warszawa jest miejscem docelowym migracji wewnątrz kraju. Migracje te są niezależne od koniunktury gospodarczej.

Wskaźnik obciążenia demograficznego w regionie w 2014 r. wyniósł ogółem 61,4 osób w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym (w miastach - 62,1; na wsi - 60,1).

W 2014 r. na 100 mężczyzn przypadało 109 kobiet, co stanowiło jeden w najwyższych wskaźników feminizacji w Polsce. Zjawisko to narasta wraz ze zwiększaniem się odległości od Warszawy. W 2014 r. na 100 mężczyzn w miastach przypadało 114 kobiet, na wsiach sytuacja była bardziej wyrównana: wskaźnik feminizacji wyniósł 100,5. Sytuacja jest jednak zróżnicowana, biorąc pod uwagę wiek osób danej płci. Na obszarach peryferyjnych mamy do czynienia z wyraźną nadwyżką mężczyzn w wieku 20–39 lat nad kobietami z tego przedziału wiekowego. 

 

GOSPODARKA

Podstawową cechą województwa mazowieckiego jest jego wewnętrzne zróżnicowanie pod względem rozwojowym. Potencjał gospodarczy Mazowsza rozmieszczony jest nierównomiernie. Gospodarczo w regionie dominuje Warszawa i jej obszar metropolitalny – najsilniejszy w Polsce. Mazowieckie jest jedynym polskim województwem o pozycji społeczno-gospodarczej zbliżonej do regionów „starych” państw członkowskich Unii Europejskiej. W 2003 r. jako jedyny region w Polsce przekroczyło granicę 75% średniego dochodu UE 27. 

Województwo mazowieckie w wytwarzało 21,9% polskiego PKB, a poziom PKB w przeliczeniu na 1 mieszkańca wyniósł 159% średniej krajowej (2012). Jednak aż 59% PKB województwa wytworzyła sama Warszawa.

Na przewagę konkurencyjną województwa mazowieckiego w wymiarze gospodarczym, wskazują takie mierniki jak: 

  • najwyższe w kraju dochody budżetów regionu (województwa, powiatów i gmin – dochód ogółem w woj. mazowieckim w 2014 r. wyniósł 2,47 mld zł wobec średniej na poziomie 1,1 mld zł),
  • niskie bezrobocie (w 2014 r. stopa bezrobocia rejestrowanego na Mazowszu wynosiła 9,6%, przy czym występowały bardzo duże rozpiętości wewnątrzregionalne wynoszące 30,4 pkt. proc. (podczas gdy w Warszawie bezrobocie wynosiło 4,3%, w powiecie szydłowieckim było to 34,7%),
  • najwyższy poziom nakładów inwestycyjnych (nakłady inwestycyjne wg środków trwałych - PKD 2007 w 2014 r. wyniosły w woj. mazowieckim 41345,5 mln zł, przy średniej 7498,9 mln zł),
  • najwyższy poziom wykształcenia ludności (prawie 24 % mieszkańców regionu stanowią osoby z wyższym wykształceniem),
  • najwyższy w kraju poziom wynagrodzeń (przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w zł w 2013 r. wynosiło: średnia krajowa - 3659,40; średnia w województwie mazowieckim 4514,42),
  • najwyższa w kraju wartość eksportu (8),
  • Mazowsze jest największym beneficjentem napływających do Polski bezpośrednich inwestycji zagranicznych,
  • najwyższa w kraju liczba przedsiębiorstw w sektorze prywatnym (zatrudniające pow. 9 osób – 9 817).

 

W strukturze produkcji przemysłowej na Mazowszu istotną rolę odgrywają przede wszystkim przemysły:

  • rolno-spożywczy,
  • petrochemiczny i rafineryjny,
  • chemiczny,
  • maszynowy,
  • poligraficzno-wydawniczy,
  • produkcji urządzeń radiowych,
  • telewizyjnych i telekomunikacyjnych.

 

W strukturze Wartości Dodanej Brutto i strukturze zatrudnienia w regionie zdecydowanie dominuje sektor usług. 

Poza obszarem metropolitalnym Warszawy region ma charakter rolniczy. Użytki rolne zajmują ok. 65% powierzchni województwa i stanowią 13 % użytków rolnych Polski. Województwo mazowieckie jest zagłębiem ogrodnictwa i sadownictwa. Około 30 % powierzchni polskich sadów znajduje się na Mazowszu. Ponad połowa krajowej produkcji jabłek i jedna czwarta zbiorów truskawek jest wytwarzana w województwie mazowieckim. Mazowsze jest wiodącym producentem warzyw i drugim co do wielkości producentem zbóż w Polsce. Województwo mazowieckie jest liderem w produkcji mleka, a silną jego stroną jest produkcja mięsa. W ostatnich latach następuje szybki wzrost produkcji ekologicznej. Na obszarze województwa znajduje się już ponad 1000 gospodarstw ekologicznych (9).

 

TRANSPORT

Układ drogowy

W roku 2013 ogólna długość dróg publicznych o twardej nawierzchni w województwie mazowieckim wynosiła 35,4 tys. km, z czego na drogi krajowe przypadało 2,46 tys. km, na wojewódzkie – 2,98 tys. km, na powiatowe - 13,72 tys. km, na gminne - 16,22 tys. km (10).

Dla funkcjonowania i rozwoju województwa mazowieckiego kluczowe są drogi szybkiego ruchu przebiegające przez dużą część jego obszaru i schodzące się w warszawskim węźle drogowym, tj. drogi szybkiego ruchu: A2/S2, S7, S8, S17 i S79. Odgrywają one rolę w obsłudze ruchu dalekobieżnego (międzynarodowego i międzyregionalnego, wewnątrz województwa i w węźle warszawskim. Kolejne ważne drogi szybkiego ruchu to droga ekspresowa S12 (zapewniającej połączenie Radomia z Lublinem i Piotrkowem Trybunalskim) oraz droga S10 łącząca województwo mazowieckie z ośrodkami północnej części kraju.

Wymienione drogi szybkiego ruchu stanowią główne drogowe korytarze tranzytowe w województwie mazowieckim:

  • wschód-zachód: droga DK 2/A2 (Berlin – Świecko – Poznań – Warszawa – Siedlce – Terespol – Mińsk) oraz droga DK 12/S12 (Piotrków Trybunalski – Radom – Puławy – Lublin – Dorohusk);
  • północ-południe: droga DK 7/S7 (Gdańsk – Mława – Warszawa – Radom – Kielce –Kraków – Chyżne – Budapeszt) oraz droga DK 19/S19 (Grodno – Siemiatycze – Lublin – Rzeszów – Barwinek – Preszów);
  • południowy-zachód – północny-wschód: droga DK 8/S8 (Kudowa Zdrój – Wrocław – Piotrków Trybunalski – Warszawa – Białystok) oraz droga DK 61 (Warszawa – Ostrołęka – Łomża – Augustów);
  • południowy-wschód – północny-zachód: droga DK 17/S17 (Warszawa – Lublin – Hrebenne – Lwów) oraz droga DK 10 (Płońsk – Bydgoszcz – Piła – Szczecin).

 

Uzupełnieniem tego układu jest układ tras obwodowych, z których najważniejsze to:

  • DK 50 (Ostrów Mazowiecka – Mińsk Mazowiecki – Kołbiel – Grójec – Żyrardów – Sochaczew – Wyszogród – Płońsk);
  • DK 60 (Ostrów Mazowiecka – Różan – Maków Mazowiecki – Ciechanów – Płock – Kutno);
  • DK 62 (Płock – Wyszogród – Nowy Dwór Mazowiecki – Serock – Wyszków – Sokołów Podlaski).

 

Ważnym elementem układu drogowego Mazowsza są drogi wojewódzkie, które pełnią funkcję uzupełniającą względem dróg krajowych. Za najważniejsze drogi wojewódzkie uważa się trasy z Warszawy do: Żyrardowa (DW 719), Puław (DW 801), Węgrowa (DW 637), Sochaczewa (DW 580), a także:

  • DW 544 (Mława – Przasnysz – Ostrołęka),
  • DW 617 (Ciechanów – Przasnysz),
  • DW 627 (Ostrołęka – Ostrów Mazowiecka – Sokołów Podlaski),
  • DW 631 (Warszawa – Nowy Dwór Mazowiecki),
  • DW 721 (Nadarzyn – Duchnów),
  • DW 728 (Grójec – Nowe Miasto nad Pilicą – Końskie – Jędrzejów),
  • DW 740 i 737 (Tomaszów Mazowiecki – Potworów – Radom – Kozienice) (11).

 

Układ kolejowy

Sieć kolejowa województwa mazowieckiego składa się z 1704 km linii normalnotorowych. Gęstość sieci kolejowej w województwie – 4,8 km na 100 km2 – należy do niższych w skali kraju.

Metropolia warszawska pod względem liczby i znaczenia zbiegających się tu linii tworzy największy węzeł kolejowy w Polsce (zbiega się tu siedem linii kolejowych magistralnych i pierwszorzędowych oraz WKD). Większości linii kolejowych jest włączona do przebiegającej przez centrum Warszawy czterotorowej linii średnicowej, z wydzielonym w obrębie tej linii ruchu pociągów pasażerskich regionalnych.

W skład układ linii kolejowych w aglomeracji warszawskiej wchodzą linie (obsługujące wszystkie główne potencjalne relacje z wyjątkiem kierunku Płocka):

  • 1 (Warszawa Centralna – Katowice),
  • 2 (Warszawa Centralna – Terespol),
  • 3 (Warszawa Zachodnia – Kunowice),
  • 6 (Zielonka – Kuźnica Białostocka),
  • 7 (Warszawa Wschodnia – Dorohusk),
  • 8 (Warszawa Zachodnia – Kraków Główny),
  • 9 (Warszawa Wschodnia – Gdańsk Główny).

 

Linie stanowiące obejścia węzła warszawskiego:

  • 10 (Legionowo – Tłuszcz) w kierunku północnym,
  • 13 (Krusze – Pilawa) w kierunku południowym,
  • 12 (Skierniewice – Łuków) w kierunku wschodnim.

 

Dobrze ukształtowana jest sieć na zachód od Warszawy, w kierunku Łodzi. Istotne linie kolejowe – 3 i 11 (Skierniewice, Łowicz Główny) – mają znaczenie dla obsługi zachodniej części województwa. W Grodzisku odgałęzia się linia 4 (CMK) Warszawa – Zawiercie – Katowice.

Największym węzłem poza Warszawą jest Radom, gdzie linia 8 Warszawa – Kraków krzyżuje się z ciągiem linii 25 – 22 – 26 – 7 Łódź –Lublin. Przez Radom biegną również najkrótsze połączenia w relacjach Lublin – Katowice/Kraków.

Lotniska

Lotnisko Chopina - lotnisko obsługuje ruch pasażerski (regularny i nieregularny) oraz towarowy, a także operacje lotnictwa ogólnego. W 2014 roku lotnisko obsłużyło ponad 10,5 mln obsłużonych pasażerów (stanowi to ok. 39% całkowitego ruchu pasażerskiego w Polsce). Lotniska Chopina w przypadku lotów dalekiego zasięgu jest praktycznie monopolistą na rynku krajowym. Warszawskie lotnisko jest również ważnym ośrodkiem przewozów towarowych tzw. cargo (ponad 68 tys. t w 2014 r.) (12)

Lotnisko Modlin - od połowy 2012 roku rolę komplementarną w stosunku do Lotniska Chopina pełni regionalny port lotniczy w Modlinie, którego przepustowość (przy obecnym stanie infrastruktury) szacuje się na 1,8 mln pasażerów rocznie. W 2014 roku lotnisko w Modlinie obsłużyło ponad 1, 7 mln pasażerów (13). Atutami lotniska jest dobra dostępność kolejowa (linia kolejowa E65 łącząca Warszawę z Gdańskiem, planowane połączenie z Warszawą wykorzystujące bocznicę kolejową) oraz drogowa (S7).

Lotnisko Radom Sadków - drugim lotniskiem, które może stać się uzupełnieniem dla Lotniska Chopina jest lotnisko w Radomiu (Sadków), z którego pierwszy pasażerski samolot odleciał we wrześniu 2015 r.

Pozostałe lotniska w województwie mazowieckim:

  • Lotniska o charakterze ogólnym: Warszawa-Babice (w zarządzie MSW), Radom-Piastów (Aeroklub Polski), Płock (Aeroklub Polski), Przasnysz (Aeroklub Północnego Mazowsza) oraz Chrcynno, Grądy i Nowe Miasto nad Pilicą;
  • Lądowiska dla helikopterów (użytkowane przez ratownictwo medyczne): Warszawa Międzylesie (szpital), Warszawa ul. Banacha (szpital), Warszawa ul. Szaserów, Warszawa ul. Wołoska, Ostrołęka (szpital), Radom (szpital), Ciechanów, Płock, Siedlce, Garwolin (szpital), Sochaczew (szpital), Mława (szpital), Wyszków (szpital).

 

NAUKA I OŚWIATA

W regionie obserwowany jest wzrost liczby osób z wykształceniem wyższym. Prawie 24 % mieszkańców regionu stanowią osoby z wyższym wykształceniem. Najwyższym poziomem wykształcenia charakteryzuje się ludność Warszawy i obszarów położonych w sąsiedztwie dużych ośrodków miejskich. Mazowsze jest głównym centrum akademickim dominującym pod względem ilościowym (największa liczba szkół wyższych i studentów) oraz jakościowym (pod względem rodzajów szkół wyższych, kierunków nauczania, jakości kształcenia). W 2014 roku w regionie funkcjonowało 105 szkół wyższych – to niemalże ¼ wszystkich uczelni w kraju.

W publicznych i niepublicznych szkołach wyższych uczyło się 283 tys. studentów (19% liczby studentów w Polsce). W województwie zlokalizowane są wszystkie rodzaje szkół – uniwersytety, szkoły techniczne, ekonomiczne, medyczne, rolnicze, artystyczne i sportowe. Większość z nich zlokalizowane jest w Warszawie (79 szkół wyższych, 87% studentów w województwie).

 


(1) Dane statystyczne przedstawione w materiale, w tym w zestawieniach tabelarycznych, pochodzą z Banku Danych Lokalnych GUS.

(2) Odniesienie do Mazowsza jako regionu historycznego pochodzi z mapy: Polska – regiony historyczno-geograficzne, Wydawnictwo Nowa Era, Wrocław 2005.

(3) Na podstawie „Opracowania ekofizjograficznego do Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego”, Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego, Ciechanów – Warszawa, 2013r. (dokument wewnętrzny)

(4) http://geoportal.gov.pl/

(5) Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Warszawa 2014, s. 289-290.

(6) Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Warszawa 2014, s. 291.

(7) Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Warszawa 2014, s. 293.

(8) Mimo wysokiego eksportu saldo handlu zagranicznego regionu jest ujemne. Przyczynia się do tego import dużych firm z udziałem kapitału zagranicznego, które na Mazowszu są najliczniejsze w kraju.

(9) Przegląd sytuacji społeczno-gospodarczej woj. mazowieckiego 2015, dokument wewnętrzny Mazowieckiego Biura Planowania Regionalnego w Warszawie, s. 5.

(10) Rocznik Statystyczny Województwa Mazowieckiego 2014, Urząd Statystyczny w Warszawie, Warszawa 2014, s. 317.

(11) Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego, Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego w Warszawie, Warszawa 2014, s. 254-258.

(12) Źródło: http://www.lotnisko-chopina.pl/pl/potencjal-rynkowy-lotniska.html#tab115, dane pobrane w dn. 13.10.2015 r.

(13) Źródło: http://www.ulc.gov.pl/_download/regulacja_rynku/statystyki/IV_kw_2014/wg_port%C3%B3w_miedzynar_4kw_2014_v1.pdf, dane pobrane w dn. 13.10.2015 r.

Województwo mazowieckie

Herb województwa mazowieckiego

Flaga województwa mazowieckiego

Logo województwa mazowieckiego

Województwo mazowieckie na mapie Polski

Siedziba wojewody

Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie

pl. Bankowy 3/5, 00-142 Warszawa

Wojewoda Zdzisław Sipiera
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Siedziba samorządu

Sejmik Województwa Mazowieckiego

pl. Bankowy 3/5, 00-142 Warszawa

Zarząd Województwa Mazowieckiego

ul. Jagiellońska 26, 03-719 Warszawa

Przewodniczący Sejmiku Ludwik Rakowski
Marszałek Adam Struzik
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Tablica rejestracyjna W
TERYT 14
Kod ISO PL-MZ